Trám răng có đau không là câu hỏi hầu như ai chuẩn bị đi trám cũng từng thắc mắc. Trám răng thường không gây đau vì bác sĩ luôn gây tê trước khi thao tác trên phần răng còn cảm giác. Đây là câu trả lời đại diện cho phần lớn ca trám răng sâu hay răng sứt mẻ thông thường tại phòng khám.
Để hiểu vì sao trám răng không đau, cần nhìn vào cấu trúc răng theo thứ tự từ ngoài vào trong. Men răng là lớp ngoài cùng, không chứa dây thần kinh, nên việc mài hay cạo bỏ phần men bị sâu hoàn toàn không tạo ra cảm giác gì. Ngà răng nằm ở giữa, có hệ thống ống ngà nhỏ li ti dẫn truyền kích thích nhưng không có đầu dây thần kinh trực tiếp, nên khi mài sâu vào lớp này người bệnh chỉ thấy ê nhẹ, đặc biệt nếu chưa gây tê. Tủy răng là phần trong cùng, chứa dây thần kinh và mạch máu, đây là nơi duy nhất có thể gây đau thật sự khi bị tác động.
Chính vì cấu trúc này, bác sĩ luôn hỏi kỹ mức độ sâu của lỗ sâu trước khi quyết định liều gây tê. Với lỗ sâu còn nông, chỉ chạm tới ngà nhẹ, gây tê chủ yếu để phòng ê chứ không bắt buộc phải tê hoàn toàn. Với lỗ sâu đã ăn sát tủy, gây tê là bước bắt buộc để tránh đau nhói lúc khoan chạm gần vùng dây thần kinh. Vậy cụ thể cảm giác trong lúc trám sẽ như thế nào qua từng bước?
Cảm giác thật qua từng bước trám răng: làm sạch mô sâu, chiếu đèn, mài khớp cắn
Một ca trám răng thường trải qua ba bước chính, mỗi bước mang lại cảm giác khác nhau cho người bệnh.
Lúc bác sĩ làm sạch mô răng sâu bằng mũi khoan
Vùng răng đã được gây tê hoàn toàn nên không có cảm giác đau nhói trong bước này. Bệnh nhân chủ yếu cảm nhận độ rung nhẹ và áp lực nhỏ từ mũi khoan, không phải cơn đau. Nếu vùng sâu tới gần tủy còn sót cảm giác, bác sĩ sẽ dừng lại và bổ sung thêm thuốc tê ngay lập tức. Đây là quy trình chuẩn trong nha khoa, không phải dấu hiệu bất thường cần lo lắng.
Tiếng máy khoan thường gây khó chịu về mặt tâm lý hơn là cảm giác đau thật. Cần phân biệt rõ hai khái niệm này: âm thanh khó chịu và cơn đau là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.
Lúc đặt vật liệu và chiếu đèn đông cứng với composite
Với vật liệu composite, bác sĩ đặt từng lớp dày khoảng 2mm rồi chiếu đèn LED khoảng 20-40 giây cho mỗi lớp, tùy loại đèn sử dụng. Đây là lý do một ca trám nhiều lớp thường mất nhiều thời gian hơn cảm giác của người bệnh tưởng. Trong lúc này, cảm giác chỉ là áp lực nhẹ khi bác sĩ tạo hình miếng trám, hoàn toàn không đau vì thao tác không chạm vào mô sống.
Lúc mài chỉnh khớp cắn sau khi trám xong
Đây là bước hay bị bỏ qua trong hình dung của người bệnh nhưng lại rất quan trọng. Bác sĩ yêu cầu cắn vào giấy cắn (articulating paper) để xác định điểm cộm trên miếng trám mới. Cảm giác lúc này thường hơi ê nhẹ do vùng răng vẫn còn ảnh hưởng của thuốc tê, chứ không đau. Nếu bỏ qua bước mài chỉnh này, đây chính là nguyên nhân thường gặp gây cộm và ê buốt sau khi thuốc tê hết tác dụng.
Vậy khi thuốc tê hết tác dụng, cảm giác ê buốt sẽ xuất hiện ở mức nào, và đâu là ê buốt bình thường?
Sau khi trám xong bị ê buốt: 3 nguyên nhân thường gặp và cách phân biệt
Có ba nguyên nhân phổ biến nhất khiến người vừa trám răng cảm thấy ê buốt. Mỗi nguyên nhân mang một kiểu ê khác nhau, người bệnh có thể tự phân biệt tại nhà trước khi quyết định có cần quay lại phòng khám hay không.
Nguyên nhân đầu tiên là thuốc tê chưa tan hết. Loại thuốc tê phổ biến tại phòng khám là lidocaine 2% phối hợp epinephrine, có tác dụng trung bình 60-90 phút; nếu không phối hợp epinephrine, thời gian tê chỉ kéo dài 10-20 phút. Cách nhận biết là cảm giác tê bì ở môi, má hoặc lưỡi vẫn còn rõ, đây chưa phải ê buốt thật mà dễ bị nhầm thành đau do cắn nhầm môi má lúc còn tê.
Nguyên nhân thứ hai xảy ra khi sâu răng đã tiến sát tủy, dù đã trám vẫn còn cảm giác ê phản ứng. Vùng ống ngà gần tủy nhạy cảm hơn, phản ứng viêm nhẹ tại tủy cần thời gian để dịu lại sau khi mô sâu bị lấy đi. Dấu hiệu nhận biết là ê buốt rõ khi ăn đồ nóng, lạnh hoặc ngọt, mức độ giảm dần mỗi ngày và không có cơn đau tự phát.
Nguyên nhân thứ ba là miếng trám bị cộm, cao hơn khớp cắn thật. Nếu bước mài chỉnh khớp cắn chưa chuẩn như đã nói ở trên, răng mới trám sẽ chạm sớm khi cắn, tạo lực dồn bất thường lên dây chằng nha chu quanh răng. Dấu hiệu dễ nhận ra nhất là đau rõ khi cắn chặt hai hàm, đặc biệt khi cắn đúng vào răng mới trám. Đây cũng là nguyên nhân dễ khắc phục nhất, chỉ cần quay lại phòng khám mài chỉnh trong vài phút.
Về mốc thời gian, ê buốt sinh lý bình thường sẽ giảm dần và hết trong khoảng 1-3 ngày; một số ca sâu răng lớn có thể kéo dài đến 1-2 tuần. Cần quay lại phòng khám ngay nếu cơn đau tăng dần thay vì giảm, đau nhói khi cắn, đau tự phát về đêm, hoặc nướu quanh răng bị sưng. Nếu ê buốt không giảm mà tăng dần theo những dấu hiệu này, nguyên nhân rất có thể không còn nằm ở miếng trám, mà ở chính tủy răng bên trong.
Trám xong vẫn đau kéo dài: khi nào là dấu hiệu viêm tủy cần điều trị tủy
Trám xong vẫn đau kéo dài trong nhiều trường hợp không phải do miếng trám, mà do răng đã viêm tủy từ trước khi trám. Trám thông thường không giải quyết được tình trạng viêm tủy đã hình thành. Nếu lỗ sâu đã ăn sát hoặc thông vào tủy trước khi trám, vi khuẩn đã kịp xâm nhập vào mô tủy bên trong. Miếng trám lúc này chỉ bịt kín bề mặt răng chứ không loại bỏ được viêm nhiễm đã tồn tại phía trong.
Có vài dấu hiệu giúp phân biệt viêm tủy với ê buốt sinh lý đã nói ở mục trước. Đau tự phát, không cần có kích thích nóng lạnh mới đau, là dấu hiệu khác biệt rõ nhất so với ê buốt sinh lý. Cơn đau tăng về đêm, có thể lan lên tai hoặc thái dương, cũng là dấu hiệu cần lưu ý. Nếu đau kéo dài liên tục trên một tuần, uống thuốc giảm đau không kê đơn không đỡ hoặc chỉ đỡ tạm thời, khả năng viêm tủy khá cao.
Khi gặp các dấu hiệu này, bác sĩ cần chụp phim X-quang để xác định chính xác tình trạng tủy răng. Nếu tủy đã viêm không hồi phục, bắt buộc phải điều trị tủy trước khi trám hoặc phục hình lại phía trên, gồm lấy tủy, làm sạch ống tủy và trám bít ống tủy. Không thể trám thẳng lên một tủy đang viêm vì miếng trám sẽ không giải quyết được gốc vấn đề.
TS-BS Nguyễn Thị Mai Phương chia sẻ: “Nhiều bệnh nhân lo lắng khi biết mình phải điều trị tủy sau khi trám, nhưng đây không phải lỗi của lần trám trước. Răng đã tổn thương sâu từ trước, việc phát hiện sớm và điều trị tủy kịp thời chính là cách giữ lại răng thật, thay vì phải nhổ bỏ về sau.”
Ngoài tình trạng răng, loại vật liệu dùng để trám cũng ảnh hưởng đến việc người bệnh có bị ê buốt nhiều hay ít.
Các loại vật liệu trám răng ảnh hưởng thế nào đến cảm giác ê buốt
Bốn loại vật liệu trám phổ biến hiện nay khác nhau khá rõ về độ bền và mức độ ê buốt sau khi trám. Người bệnh nên biết sự khác biệt này để trao đổi với bác sĩ trước khi chọn loại phù hợp.
| Vật liệu | Độ bền trung bình | Đặc điểm ê buốt sau trám |
|---|---|---|
| Composite (nhựa composite) | khoảng 3-7 năm, có thể đến 10 năm nếu chăm sóc tốt | Ê buốt tương đối thường gặp thời gian đầu do vật liệu co ngót khi đông cứng; thường giảm sau vài ngày nếu khớp cắn chuẩn |
| GIC (xi măng glass ionomer) | khoảng 1-3 năm | Ít ê buốt nhất vì có tính bám dính hóa học với răng, ít co ngót; thường dùng cho răng sữa, vùng cổ răng |
| Amalgam (trám bạc) | khoảng 10-15 năm | Có thể nhạy cảm với nóng lạnh thời gian đầu do dẫn nhiệt tốt, nhưng ít ê buốt kéo dài về sau |
| Inlay/Onlay sứ | khoảng 10-15 năm | Ê buốt rất ít nếu kỹ thuật dán chuẩn, nhờ được chế tác khít sát và gắn bằng xi măng dán chuyên dụng |
Composite phù hợp với răng cửa và các lỗ sâu vừa cần yếu tố thẩm mỹ, đây là lựa chọn phổ biến nhất tại các phòng khám hiện nay. GIC thích hợp trám răng sữa cho trẻ em hoặc trám tạm thời, không nên dùng cho vùng chịu lực nhai mạnh vì độ bền thấp hơn các loại khác. Amalgam ít được dùng cho răng trước vì tính thẩm mỹ kém, nhưng vẫn được cân nhắc cho răng hàm cần độ bền cao. Inlay/Onlay sứ phù hợp với lỗ sâu lớn cần vừa bền vừa đẹp, chi phí thường cao hơn trám thông thường.
Với trẻ em và người có răng nhạy cảm sẵn, việc chọn vật liệu và kỹ thuật gây tê còn cần điều chỉnh thêm cho phù hợp.
Trám răng cho trẻ em và người có răng nhạy cảm: bác sĩ xử lý khác gì
Trẻ em trám răng có đau như người lớn không?
Trẻ em vẫn được gây tê tương tự người lớn khi trám răng, nhưng cảm giác lo sợ ở trẻ thường lớn hơn nhiều so với cảm giác đau thật. Về kỹ thuật, bác sĩ dùng kim tiêm nhỏ hơn, thao tác chậm và nhẹ nhàng hơn, đôi khi dùng thêm gel tê bề mặt trước khi tiêm để trẻ không cảm nhận rõ mũi kim. Với răng sữa, vật liệu GIC thường được ưu tiên vì thao tác nhanh, ít xâm lấn và phù hợp với răng sẽ được thay sau này.
Với phụ huynh, không nên dùng từ “đau” khi chuẩn bị tâm lý cho con trước khi đi trám. Thay vào đó, mô tả trung tính như “tê tê, bác sĩ sẽ làm sạch răng cho con” giúp trẻ bớt sợ hãi hơn.
Người có răng nhạy cảm cần lưu ý gì khi trám?
Người có răng vốn ê buốt sẵn, thường do mòn cổ răng hoặc tụt nướu, cần báo trước cho bác sĩ để điều chỉnh liều tê phù hợp. Bác sĩ có thể dùng thêm vật liệu lót cách ly trước khi đặt composite để giảm kích ứng lên mô răng nhạy cảm. Với nhóm này, ê buốt sau trám có thể kéo dài hơn mức 1-3 ngày thông thường một chút, nhưng vẫn nằm trong giới hạn theo dõi tại nhà nếu không kèm các dấu hiệu bất thường đã nêu ở phần trên.
Dù thuộc nhóm nào, cách ăn uống và chăm sóc sau khi trám cũng quyết định phần lớn việc người bệnh có còn cảm thấy ê buốt hay không.
Ăn uống và chăm sóc sau khi trám để miếng trám bền và không ê buốt
Trong 60-90 phút đầu, khi thuốc tê chưa hết hẳn, tuyệt đối không nên ăn nhai để tránh cắn nhầm vào môi, má hoặc lưỡi đang mất cảm giác. Trong 24 giờ đầu, nên ưu tiên thức ăn mềm và ấm, tránh đồ quá nóng, quá lạnh hoặc quá cứng ở đúng bên răng mới trám.
Sang ngày thứ 1 đến ngày thứ 3, có thể ăn nhai bình thường trở lại, nhưng nên nhai bên còn lại nếu răng vẫn còn ê nhẹ. Nên tránh đồ ngọt và nước có gas trong giai đoạn này vì dễ tạo mảng bám quanh mép miếng trám. Về vệ sinh răng miệng, nên dùng bàn chải lông mềm, chải nhẹ vùng mới trám, và dùng chỉ nha khoa thay vì tăm xỉa răng để tránh làm bong mép miếng trám.
Tái khám định kỳ mỗi 6 tháng giúp bác sĩ kiểm tra miếng trám có bị hở, mòn hay đổi màu hay không. Đây là cách chủ động kéo dài tuổi thọ miếng trám theo đúng khoảng độ bền đã nêu ở bảng so sánh phía trên, composite thường 3-7 năm, còn amalgam và inlay/onlay sứ có thể đạt 10-15 năm. Chăm sóc đúng cách sau khi trám chính là yếu tố quyết định để cảm giác ê buốt biến mất hoàn toàn, giúp trả lời trọn vẹn cho câu hỏi trám răng có đau không mà nhiều người vẫn còn băn khoăn trước khi quyết định điều trị.
Câu hỏi thường gặp
Trám răng mất bao lâu, có phải đi nhiều lần không?
Một ca trám răng thông thường chỉ mất khoảng 20-40 phút cho một răng, thực hiện trong một lần hẹn duy nhất. Trường hợp trám nhiều răng cùng lúc hoặc sâu răng phức tạp cần thêm bước điều trị tủy, bác sĩ có thể hẹn thêm 1-2 buổi tiếp theo.
Trám răng và nhổ răng, cách nào đau hơn?
Cả hai đều được gây tê trước khi thực hiện nên mức độ đau lúc thao tác gần như tương đương, không đau. Sau khi hết thuốc tê, nhổ răng thường gây ê nhức và sưng nhiều hơn trám răng, vì nhổ răng tác động tới xương ổ răng và mô nướu xung quanh.
Trám răng xong bao lâu thì ăn nhai bình thường được?
Với miếng trám composite, có thể ăn nhai lại bình thường sau khi thuốc tê hết tác dụng, tức khoảng 60-90 phút. Với miếng trám amalgam, nên đợi khoảng 24 giờ để vật liệu đạt độ cứng ổn định trước khi nhai lực mạnh ở vùng đó.
Có nên uống thuốc giảm đau trước khi đi trám răng không?
Không cần thiết trong đa số trường hợp, vì bác sĩ đã gây tê trước khi thao tác nên không có cơn đau để cần giảm đau trước. Nếu người bệnh quá lo lắng hoặc có tiền sử răng rất nhạy cảm, nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ để được tư vấn phù hợp, không tự ý dùng thuốc.
Trẻ em mấy tuổi thì trám răng được, có cần gây tê không?
Trẻ có thể trám răng ngay khi phát hiện sâu răng sữa hoặc răng vĩnh viễn mới mọc, không giới hạn độ tuổi cụ thể. Việc gây tê vẫn được thực hiện tương tự người lớn nếu lỗ sâu đã chạm tới ngà răng, chỉ khác ở liều lượng và kích thước kim tiêm phù hợp với trẻ.
Trám răng có ảnh hưởng đến dây thần kinh hay tủy răng lành mạnh không?
Không, nếu tủy răng còn khỏe mạnh, bác sĩ chỉ mài bỏ phần men và ngà bị sâu, không chạm tới tủy. Dây thần kinh trong tủy răng lành mạnh hoàn toàn không bị ảnh hưởng bởi quá trình trám thông thường.
Miếng trám bị bong hoặc vỡ có đau không, phải xử lý ngay không?
Miếng trám bong hoặc vỡ thường không gây đau ngay lập tức, trừ khi phần răng thật bên dưới đã lộ ra và tiếp xúc với kích thích bên ngoài. Nên quay lại phòng khám sớm để trám lại, vì để lâu vi khuẩn có thể xâm nhập qua chỗ hở gây sâu răng tái phát hoặc viêm tủy.
Trám răng thẩm mỹ răng cửa, răng thưa có đau hơn trám răng sâu không?
Không, trám răng thẩm mỹ ở răng cửa hay răng thưa thường ít xâm lấn hơn trám răng sâu, vì hầu như không cần mài nhiều mô răng thật. Cảm giác trong và sau khi trám thẩm mỹ thường nhẹ nhàng hơn so với trám răng sâu đã ăn vào ngà hoặc gần tủy.
