Răng mọc lệch phải làm sao hiểu đúng kiểu lệch và hướng xử lý

Răng mọc lệch phải làm sao là câu hỏi đầu tiên cần trả lời: khám nha sĩ hoặc bác sĩ chỉnh nha để xác định đúng kiểu lệch. Răng cửa quặp vào trong, răng mọc lẫy, khớp cắn ngược mỗi loại có hướng xử lý khác nhau, có thể là niềng răng, theo dõi định kỳ hoặc can thiệp riêng cho từng trường hợp. Bài viết dưới đây giúp bạn nhận diện đúng loại răng lệch mình đang gặp, hiểu vì sao nó xảy ra và biết tác hại nếu để lâu không xử lý. Phần quan trọng nhất dành cho người trưởng thành, nhóm thường ngại niềng vì nghĩ mình đã qua tuổi mọc răng.

Răng mọc lệch là gì? Nhận diện các kiểu thường gặp

Răng mọc lệch là tình trạng một hoặc nhiều răng không nằm đúng vị trí trên cung hàm. Răng có thể lệch trục, xoay, chen chúc, chìa ra ngoài hoặc thụt vào trong so với hàng răng chuẩn. Đây là một nhóm tình trạng với nhiều biểu hiện khác nhau, không phải một bệnh lý duy nhất.

Trong các cách gọi dân gian, hai cụm từ hay bị nhầm lẫn nhất là “răng cửa quặp vào trong” và “răng mọc lẫy”. Cả hai đều mô tả một dạng răng mọc lệch cụ thể, nhưng cơ chế và độ tuổi thường gặp khác nhau. Ngoài hai dạng này, răng mọc lệch còn bao gồm răng mọc chen chúc do thiếu chỗ, răng mọc ngầm dưới xương hàm và răng khôn mọc lệch ở cuối cung hàm. Phần tiếp theo sẽ đi sâu vào hai dạng phổ biến nhất trong các câu hỏi thực tế của bệnh nhân.

Răng cửa quặp vào trong là dạng lệch như thế nào?

Răng cửa quặp vào trong là tình trạng răng cửa, thường ở hàm trên, nghiêng hoặc thụt vào trong so với răng cửa hàm dưới. Khi cắn lại, đáng lẽ răng cửa trên phải phủ ngoài răng cửa dưới một khoảng nhỏ. Ở người bị quặp vào trong, răng cửa trên lại nằm sau răng cửa dưới, tạo cảm giác cắn ngược ngay tại vùng răng trước. Đây là sai lệch cục bộ ở vài răng, khác với khớp cắn ngược toàn hàm sẽ nói ở phần sau.

Răng mọc lẫy là gì, khác răng mọc lệch thông thường ra sao?

Răng mọc lẫy là cách gọi dân gian cho tình trạng răng vĩnh viễn đã nhô lên nhưng răng sữa tương ứng chưa rụng. Hai hàng răng tồn tại song song, dân gian gọi là “hàm răng đôi”, phổ biến nhất ở trẻ đang trong giai đoạn thay răng. Người lớn cũng dùng từ này để chỉ răng mọc chìa ra hoặc lệch hàng so với cung hàm chuẩn. Về bản chất, răng mọc lẫy vẫn là một dạng răng mọc lệch, xử lý theo cùng nguyên tắc sẽ trình bày ở phần hướng điều trị.

Khớp cắn ngược là sao? Dấu hiệu nhận biết

Khớp cắn ngược, dân gian gọi là móm, là tình trạng hàm dưới chìa ra trước so với hàm trên khi cắn lại. Trong phân loại Angle được dùng phổ biến trong nha khoa để mô tả mức độ sai khớp cắn, khớp cắn ngược thuộc sai khớp cắn hạng III. Ở tương quan bình thường, hàm trên phủ ngoài hàm dưới; khớp cắn ngược thì ngược lại hoàn toàn.

Vài dấu hiệu giúp nhận biết sớm: cằm chìa ra trước khiến khuôn mặt nhìn nghiêng có xu hướng gãy hoặc lõm ở vùng giữa mặt. Khi cắn lại, răng hàm dưới nằm ngoài răng hàm trên thay vì ở trong. Người bị khớp cắn ngược thường khó cắn xé thức ăn, hai hàm không khít khi ăn nhai, và một số trường hợp nặng có thể ảnh hưởng đến phát âm.

Khớp cắn ngược khác với răng cửa quặp vào trong đã nói ở phần trước. Khớp cắn ngược là sai lệch của toàn hàm hoặc xương hàm, còn răng cửa quặp vào trong thường chỉ là sai lệch cục bộ ở vài răng cửa, chưa chắc liên quan đến xương. Nguyên nhân của khớp cắn ngược có thể xuất phát từ răng hoặc từ cấu trúc xương hàm, và đây cũng là điểm nối sang phần nguyên nhân răng mọc lệch nói chung.

Vì sao răng mọc lệch? Các nguyên nhân thường gặp

Răng mọc lệch hiếm khi do một nguyên nhân đơn lẻ. Phần lớn là tổ hợp của yếu tố di truyền, cấu trúc xương hàm và thói quen xảy ra trong quá trình mọc răng.

Di truyền và cấu trúc xương hàm

Hình dạng hàm và kích thước răng chịu ảnh hưởng di truyền từ cha mẹ khá rõ. Cung hàm hẹp không đủ chỗ cho răng mọc thẳng là nguyên nhân thường gặp ở nhiều bệnh nhân trẻ tuổi. Mất cân đối giữa kích thước răng và kích thước xương hàm cũng dẫn đến răng chen chúc hoặc mọc lệch trục. Nhóm nguyên nhân này liên quan trực tiếp đến khớp cắn ngược do xương đã đề cập ở phần trên.

Thói quen xấu và quá trình mọc răng bất thường

Răng sữa rụng sớm hoặc rụng muộn khiến răng vĩnh viễn mọc sai hướng, đây chính là cơ chế phổ biến của tình trạng răng mọc lẫy đã nói ở phần đầu bài. Thói quen mút tay, đẩy lưỡi hoặc thở bằng miệng ở trẻ nhỏ cũng làm lệch trục mọc răng theo thời gian. Riêng răng khôn mọc lệch thường do thiếu chỗ ở cuối cung hàm, cơ chế khác với răng cửa và răng hàm thông thường.

Răng mọc lệch để lâu có tác hại gì?

Mức độ tác hại của răng mọc lệch phụ thuộc loại lệch và việc có xử lý sớm hay không. Không phải ca lệch nào cũng nguy hiểm giống nhau, nhưng để lâu không can thiệp thì nguy cơ tăng dần theo thời gian.

Về thẩm mỹ, răng lệch lộ rõ khi cười hoặc nói chuyện. Với khớp cắn ngược, tác động còn lan sang dáng mặt, gây cảm giác mặt gãy hoặc lõm khi nhìn nghiêng. Về ăn nhai, cắn không khít khiến nhiều người có xu hướng nhai một bên trong thời gian dài, dần dần gây lệch cơ hàm.

Vệ sinh răng miệng cũng bị ảnh hưởng rõ. Răng chen chúc hoặc quặp vào trong tạo ra những khe khó làm sạch, từ đó tăng nguy cơ sâu răng, viêm nướu và hôi miệng. Về lâu dài, lệch khớp cắn kéo dài có thể gây đau mỏi khớp thái dương hàm và làm răng mòn không đều giữa hai bên.

Nếu răng cửa quặp vào trong hoặc khớp cắn ngược không được can thiệp ở giai đoạn còn dễ điều chỉnh, việc kéo răng về đúng vị trí sau này sẽ mất nhiều thời gian hơn, kể cả khi dùng niềng răng. Đây là lý do phần tiếp theo tập trung vào hướng xử lý cụ thể.

Răng mọc lệch phải làm sao? Niềng răng kéo cụm răng cửa về đúng cung hàm

Hướng xử lý phù hợp phụ thuộc vào loại lệch đã xác định qua thăm khám. Với răng cửa quặp vào trong hoặc răng mọc lẫy do sai vị trí, niềng răng là phương pháp được ưu tiên để kéo cụm răng cửa về đúng cung hàm.

Cơ chế khá đơn giản để hiểu: bác sĩ dùng khí cụ, có thể là mắc cài hoặc khay trong suốt, tạo lực kéo nhẹ và liên tục. Lực này di chuyển dần cụm răng cửa về vị trí đúng trên cung hàm, đồng thời điều chỉnh lại tương quan cắn giữa hai hàm. Quá trình niềng răng thường trải qua bốn giai đoạn: tạo khoảng nếu răng đang chen chúc, di chuyển hoặc kéo lui cụm răng cửa, chỉnh khớp cắn chi tiết, và cuối cùng là duy trì kết quả bằng hàm duy trì.

Thời gian niềng răng mất bao lâu nói chung dao động 18-24 tháng cho ca cần chỉnh toàn hàm. Với ca khu trú, chỉ tập trung kéo cụm răng cửa, thời gian có thể ngắn hơn, khoảng 6-12 tháng, tùy mức độ lệch và có cần nhổ răng hay không.

Với trường hợp cần nhổ răng khôn do mọc lệch gây đau hoặc viêm, đây là hướng xử lý riêng, tách biệt hoàn toàn khỏi việc chỉnh răng cửa. Cũng cần lưu ý bọc răng sứ thẩm mỹ chỉ phù hợp cho một số ca thẩm mỹ chọn lọc, không thay thế niềng khi răng lệch thật sự do vị trí hoặc do sai khớp cắn.

Niềng răng ở người trưởng thành có gì khác, cần lưu ý gì?

Niềng răng vẫn hiệu quả ở người trưởng thành, vì cơ chế di chuyển răng dựa trên quá trình tiêu và tái tạo xương ổ răng, không phụ thuộc vào tuổi mọc răng. Nỗi lo “đã qua tuổi mọc răng thì niềng còn tác dụng không” là băn khoăn phổ biến nhưng không có cơ sở về mặt sinh học.

Điểm khác biệt nằm ở tốc độ và một vài yếu tố kỹ thuật. Xương hàm người trưởng thành đã ổn định, không còn tăng trưởng như ở tuổi dậy thì, nên tốc độ di chuyển răng thường chậm hơn trẻ em. Thời gian niềng ở người lớn thường 18-24 tháng, một số ca phức tạp như khớp cắn ngược do xương, cần nhổ răng hoặc thiếu nhiều khoảng có thể kéo dài 24-36 tháng.

Người trưởng thành cũng không thể dùng khí cụ tác động tăng trưởng xương hàm như ở trẻ nhỏ. Nếu khớp cắn ngược do xương ở mức nặng, phương án thường là phối hợp phẫu thuật hàm thay vì niềng đơn thuần. Trước khi niềng, bác sĩ cần kiểm tra tình trạng nha chu, vì người lớn có tỷ lệ viêm nha chu cao hơn và nướu yếu có thể ảnh hưởng đến tốc độ, độ an toàn khi di chuyển răng. Một số ca cần nhổ răng hoặc dùng thêm minivis, tức vít neo, để tạo lực kéo cho cụm răng cửa trong không gian hạn chế.

“Với người trưởng thành có nền răng miệng khỏe, không viêm nha chu nặng, mình vẫn khuyên nên niềng nếu răng cửa quặp vào trong hoặc khớp cắn ngược ảnh hưởng ăn nhai. Sai lầm hay gặp nhất là trì hoãn vì nghĩ đã lớn tuổi, trong khi xương hàm khỏe mạnh thì kết quả sau niềng vẫn ổn định nếu đeo hàm duy trì đúng chỉ định.” — TS-BS Nguyễn Thị Mai Phương

Cần làm gì trong lúc chờ khám hoặc đang chỉnh nha?

Trước khi xác định được hướng xử lý cụ thể, người có răng mọc lệch, đặc biệt là răng cửa quặp vào trong hoặc nghi khớp cắn ngược, nên chú ý một số điều trong lúc chờ khám hoặc trong quá trình chỉnh nha.

Về việc nên làm, hãy chải răng đúng cách và dùng thêm chỉ nha khoa hoặc tăm nước ở vùng răng lệch, quặp vào trong, vì đây là nơi dễ giắt thức ăn và khó làm sạch bằng bàn chải thông thường. Nên hạn chế đồ ăn quá cứng hoặc quá dai nếu đang có cảm giác cộm, đau khi nhai. Nếu đang chỉnh nha, tái khám đúng hẹn và không tự ý ngừng đeo khí cụ giữa chừng dù cảm thấy đỡ khó chịu.

Ngược lại, tuyệt đối không tự dùng tay hoặc lưỡi đẩy nắn răng cửa đang quặp vào trong, vì lực tác động không kiểm soát có thể làm tổn thương nướu và răng lân cận. Cũng không nên áp dụng các mẹo dân gian không có cơ sở khoa học để tự chỉnh khớp cắn ngược. Không trì hoãn thăm khám khi đã xuất hiện đau, viêm hoặc sai khớp cắn rõ ràng.

Nhìn lại toàn bộ vấn đề, mọi hướng xử lý hiệu quả cho răng mọc lệch phải làm sao đều bắt đầu từ việc xác định đúng kiểu lệch qua thăm khám trực tiếp. Niềng răng, theo dõi định kỳ hay can thiệp riêng cho răng khôn đều chỉ phát huy đúng hiệu quả khi được chỉ định đúng loại lệch từ đầu.

Câu hỏi thường gặp