Phần lớn răng sứ và trụ Implant hiện nay không cản trở việc chụp MRI, người bệnh vẫn chụp bình thường theo chỉ định của bác sĩ. Đây là câu trả lời chung cho câu hỏi có răng sứ hoặc trụ Implant chụp MRI được không mà rất nhiều người thắc mắc trước khi đi chụp cộng hưởng từ. Điều kiện duy nhất là phải khai báo đầy đủ với bác sĩ hoặc kỹ thuật viên chẩn đoán hình ảnh trước khi vào phòng chụp.
Việc khai báo này là bước sàng lọc an toàn tiêu chuẩn ở mọi cơ sở chụp MRI, áp dụng cho tất cả bệnh nhân có vật liệu kim loại trong cơ thể, không riêng gì người có phục hình răng. Lý do răng sứ và trụ Implant thường không gây vấn đề nằm ở vật liệu. Titanium — kim loại phổ biến nhất để làm trụ Implant — và Zirconia — vật liệu chính của răng toàn sứ — đều thuộc nhóm được xếp loại MR Conditional hoặc MR Safe theo hệ thống phân loại của ASTM International (American Society for Testing and Materials), gồm ba nhóm: MR Safe, MR Conditional và MR Unsafe.
Rủi ro thật sự cần quan tâm khi chụp MRI không phải là cháy nổ hay implant bật khỏi xương hàm như nhiều người lo. Vấn đề thực tế chỉ là nhiễu ảnh cục bộ (artifact) quanh vùng phục hình, ảnh hưởng tới chất lượng hình ảnh chứ không gây hại cho cơ thể. Phần tiếp theo sẽ giải thích rõ vì sao từ trường mạnh trong MRI lại khiến nhiều người dè chừng với kim loại trong miệng.
Vì sao MRI dùng từ trường mạnh khiến nhiều người lo lắng khi có kim loại trong miệng
MRI hoạt động bằng từ trường, không phải tia X
Máy MRI tạo hình ảnh bằng từ trường mạnh kết hợp sóng radio, khác hoàn toàn cơ chế của X-quang hay CT Cone Beam vốn dùng tia X. Máy MRI dùng trong lâm sàng phổ biến hiện nay có cường độ từ trường 1,5 Tesla và 3 Tesla. Một số máy nghiên cứu chuyên sâu dùng tới 7 Tesla nhưng chưa phổ biến trong thực hành thường quy tại bệnh viện.
Vì không dùng tia phóng xạ, MRI an toàn hơn về mặt bức xạ so với CT. Nhưng cơ chế từ trường lại đặt ra một vấn đề riêng: từ trường tương tác với vật liệu có tính từ, hay còn gọi là vật liệu ferromagnetic.
Ferromagnetic khác gì với vật liệu không nhiễm từ
Vật liệu ferromagnetic như thép hoặc hợp kim cobalt-chrome đời cũ bị từ trường hút mạnh. Nếu nằm lỏng lẻo trong mô, nhóm này có thể xê dịch hoặc sinh nhiệt. Ngược lại, nhóm non-ferromagnetic và paramagnetic — gồm Titanium, Zirconia, vàng nha khoa — hầu như không bị từ trường MRI hút.
Đây chính là lý do phản xạ tự nhiên khiến người có kim loại trong người lo lắng trước khi chụp MRI. Nhưng mối lo đó áp dụng đúng cho nhóm ferromagnetic, không áp dụng cho phần lớn vật liệu nha khoa đang dùng hiện nay. Vậy cụ thể trụ Implant và các loại răng sứ đang phổ biến thuộc nhóm nào, phần tiếp theo sẽ làm rõ.
Trụ Implant Titanium và các loại răng sứ: vật liệu nào cần lưu ý
Titanium và hợp kim Titanium y khoa dùng làm trụ Implant là kim loại paramagnetic, thuộc nhóm thuận từ yếu chứ không phải ferromagnetic. Nhờ đặc tính này, trụ Implant Titanium được xếp vào nhóm MR Conditional, an toàn khi chụp MRI ở điều kiện lâm sàng tiêu chuẩn 1,5 Tesla và 3 Tesla. Chưa có bằng chứng lâm sàng cho thấy trụ Implant Titanium bị nóng gây bỏng hay lỏng khỏi xương hàm khi chụp đúng quy trình.
Implant Zirconia — loại toàn sứ, ít phổ biến hơn Titanium — là vật liệu gốm, không dẫn điện và không nhiễm từ. Mức độ tương thích MRI của Zirconia thậm chí còn tốt hơn Titanium ở khía cạnh nhiễu ảnh. Bảng dưới đây tổng hợp mức độ tương thích MRI theo từng loại vật liệu phục hình răng phổ biến.
| Loại phục hình | Vật liệu | Mức độ tương thích MRI | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Trụ Implant | Titanium / hợp kim Titanium | MR Conditional | Không bị từ trường hút, an toàn ở 1,5T-3T; có thể gây nhiễu ảnh nhẹ vùng lân cận |
| Trụ Implant | Zirconia | MR Safe (gần như tuyệt đối) | Vật liệu gốm, không nhiễm từ, artifact thấp nhất trong các loại |
| Răng sứ | Toàn sứ (Zirconia, Lithium Disilicate) | MR Safe | Không chứa kim loại, hầu như không gây artifact đáng kể |
| Răng sứ | Sứ kim loại (khung Titan, vàng) | MR Conditional | Titan và vàng không nhiễm từ, an toàn; artifact ở mức thấp đến trung bình |
| Răng sứ | Sứ kim loại (khung Ni-Cr, Co-Cr, thép) | MR Conditional, artifact cao | An toàn cho cơ thể nhưng dễ gây nhiễu ảnh mạnh hơn nhóm còn lại |
| Veneer / mặt dán sứ | Sứ mỏng (Feldspathic, Lithium Disilicate) | MR Safe | Lớp sứ mỏng, không kim loại, gần như không ảnh hưởng hình ảnh MRI |
Nhìn vào bảng có thể thấy nhóm cần lưu ý nhất không phải Titanium hay Zirconia, mà là răng sứ khung kim loại đời cũ như Ni-Cr hoặc Co-Cr. Nhóm này vẫn an toàn cho cơ thể nhưng khả năng gây nhiễu ảnh cao hơn hẳn. Vậy nhiễu ảnh khác nguy hiểm như thế nào, và có ảnh hưởng gì khi chụp vùng đầu mặt cổ, phần sau sẽ tách bạch rõ hai khái niệm này.
Phân biệt nhiễu ảnh và nguy hiểm: hai vấn đề hoàn toàn khác nhau
Artifact và an toàn cơ thể là hai câu hỏi độc lập
Người bệnh thường gộp chung “ảnh bị nhiễu” với “có hại cho cơ thể”, nhưng đây là hai vấn đề tách biệt. An toàn cho cơ thể liên quan tới lực hút, mô-men xoắn và nhiệt sinh ra quanh vật liệu. Với Titanium và Zirconia đạt chuẩn, ba nguy cơ này được đánh giá rất thấp trong điều kiện chụp MRI tiêu chuẩn.
Chất lượng hình ảnh, hay artifact, là hiện tượng vùng ảnh quanh vật liệu kim loại bị mờ, tối hoặc sáng loá — dân chuyên môn gọi là signal void hoặc blooming. Đây thuần túy là vấn đề kỹ thuật hình ảnh, không phải rủi ro sức khoẻ.
Chụp vùng đầu mặt cổ ảnh hưởng ra sao, bác sĩ xử lý thế nào
Nếu chỉ định chụp MRI não, tuyến yên, xoang hoặc khớp thái dương-hàm — những vùng nằm gần răng và Implant — artifact có thể ảnh hưởng rõ hơn tới việc quan sát cấu trúc sát cạnh phục hình. Ngược lại, khi chụp MRI cột sống, khớp gối, ổ bụng hay tim, ảnh hưởng từ răng sứ và Implant gần như không đáng kể vì khoảng cách khá xa.
Khi artifact xuất hiện ở vùng cần quan sát, bác sĩ chẩn đoán hình ảnh có vài cách xử lý. Họ điều chỉnh chuỗi xung và thông số máy để giảm nhiễu, đổi hướng lát cắt để tránh trục chính của vật liệu kim loại. Trong một số ít trường hợp, bác sĩ chỉ định thêm CT hoặc X-quang bổ sung để bù thông tin vùng bị che khuất. Vậy trong miệng còn loại phục hình nào thực sự cần tháo ra trước khi chụp, phần tiếp theo sẽ nói rõ.
Mắc cài niềng răng và hàm tháo lắp: nhóm cần xử lý trước khi chụp
Khác với trụ Implant hay răng sứ gắn cố định vĩnh viễn, mắc cài kim loại trong niềng răng là khối kim loại lớn, liên tục, thường làm từ thép không gỉ hoặc hợp kim Ni-Ti. Vì gắn cố định trên răng, mắc cài không thể tháo tạm thời chỉ để chụp MRI. Bác sĩ chẩn đoán hình ảnh sẽ chấp nhận mức độ artifact và điều chỉnh kỹ thuật chụp, trừ khi có lý do điều trị khác bắt buộc phải tháo mắc cài. Do khối lượng kim loại lớn và trải dài liên tục trên cung hàm, mắc cài kim loại thường gây artifact vùng hàm mặt rõ hơn cả răng sứ khung kim loại.
Hàm giả tháo lắp và răng giả tạm có khung kim loại lại là nhóm khác hẳn — nhóm thực sự cần tháo ra trước khi vào phòng chụp. Lý do là vì đây là vật thể rời, có thể xê dịch nhẹ trong từ trường mạnh, đồng thời gây artifact rất lớn ảnh hưởng nghiêm trọng tới vùng đầu mặt nếu để nguyên. Về xử lý, đây lại là nhóm đơn giản nhất: tháo ra trước khi chụp, đeo lại ngay sau khi kết thúc, không cần can thiệp y khoa nào thêm. Vậy khi đã phân biệt rõ nhóm nào an toàn và nhóm nào cần tháo, người bệnh cần chuẩn bị cụ thể những gì trước buổi chụp.
Cần khai báo gì với bác sĩ chẩn đoán hình ảnh trước khi chụp
Bảng câu hỏi sàng lọc an toàn MRI tại các cơ sở chẩn đoán hình ảnh luôn yêu cầu khai báo tình trạng răng miệng và các thiết bị kim loại trong cơ thể. Người bệnh cần cho biết đã trồng Implant hay chưa, một trụ, nhiều trụ hay toàn hàm. Nếu có răng sứ, cần nói rõ là răng toàn sứ hay răng sứ có khung kim loại nếu biết. Ngoài ra cần khai báo có đang đeo hàm tháo lắp hoặc niềng răng mắc cài kim loại không.
Các thiết bị kim loại khác trong cơ thể như máy tạo nhịp tim, nẹp vít, khớp nhân tạo hay clip mạch máu mới thường là yếu tố quyết định có chống chỉ định MRI hay không, chứ không phải răng sứ hay Implant. Khai báo đầy đủ giúp kỹ thuật viên chọn đúng chuỗi xung và thông số máy, giảm thời gian chờ xử lý phát sinh trong lúc chụp.
Phiếu bảo hành hoặc hồ sơ điều trị tại nha khoa, ghi rõ trụ Implant dùng Titanium hay Zirconia, răng sứ toàn sứ hay sứ kim loại, là bằng chứng cụ thể giúp bác sĩ chẩn đoán hình ảnh đánh giá nhanh và chính xác thay vì phải phỏng đoán. Với người dự kiến phải chụp MRI định kỳ, chẳng hạn do bệnh lý thần kinh hoặc cột sống, nên trao đổi trước với nha sĩ để cân nhắc vật liệu ít gây artifact hơn ở vùng hàm liên quan.
“Với người biết trước mình sẽ phải chụp MRI thường xuyên, ví dụ đang theo dõi bệnh lý thần kinh hay cột sống, tôi thường tư vấn ưu tiên trụ Implant hoặc mão sứ toàn sứ thay vì loại khung kim loại Ni-Cr, Co-Cr ở vùng răng cửa và răng hàm trước. Đây không phải vì lo ngại an toàn, mà để hình ảnh MRI vùng đầu mặt sau này rõ nét hơn, bác sĩ chẩn đoán hình ảnh đọc phim dễ hơn.” — BS CKI Nguyễn Phúc Đạt, chuyên khoa Cấy ghép Implant, Nha Khoa Anna
Ngoài MRI, nhiều người còn thắc mắc liệu X-quang, CT Cone Beam hay máy quét an ninh sân bay có ảnh hưởng gì tới răng sứ và Implant hay không.
X-quang, CT Cone Beam và máy quét an ninh sân bay có ảnh hưởng răng sứ, Implant không
X-quang nha khoa và CT Cone Beam dùng tia X liều thấp, không dùng từ trường, nên hoàn toàn không tương tác cơ học với răng sứ hay trụ Implant. Vật liệu kim loại chỉ hiện rõ hơn trên phim do tính cản quang, chứ không bị ảnh hưởng vật lý nào. CT Cone Beam là kỹ thuật phổ biến để đánh giá xương hàm trước và sau khi cấy Implant, cơ chế hoàn toàn khác MRI nên không cần lo lắng khi được chỉ định chụp loại này.
Với máy quét an ninh sân bay, gồm máy dò kim loại cổng từ và máy quét toàn thân sóng milimet, lượng kim loại nhỏ trong răng sứ hay trụ Implant thường không đủ để kích hoạt báo động. Tuy nhiên răng sứ khung kim loại lớn hoặc hàm tháo lắp kim loại đôi khi có thể khiến máy dò kim loại phát tín hiệu. Đây chỉ là vấn đề an ninh sân bay, hoàn toàn không phải rủi ro sức khoẻ.
Dù là MRI, CT Cone Beam, X-quang hay máy soi an ninh, nguyên tắc chung vẫn giống nhau: răng sứ và trụ Implant hiện đại không phải rào cản, chỉ cần chủ động khai báo khi được hỏi. Quay lại câu hỏi có răng sứ hoặc trụ Implant chụp MRI được không, câu trả lời vẫn là có, miễn người bệnh minh bạch thông tin với đội ngũ chẩn đoán hình ảnh trước khi vào phòng máy.
Câu hỏi thường gặp
Có cần tháo răng sứ hoặc trụ Implant trước khi chụp MRI không?
Không cần. Răng sứ và trụ Implant gắn cố định vĩnh viễn trong xương hàm hoặc trên răng thật, không thể tháo rời như hàm giả tháo lắp. Người bệnh chỉ cần khai báo với kỹ thuật viên, không phải tháo bất kỳ phục hình cố định nào.
Chụp MRI có làm hư răng sứ hoặc trụ Implant không?
Không. Từ trường MRI ở mức 1,5 Tesla và 3 Tesla không đủ gây hư hại cho Titanium hay Zirconia, hai vật liệu chính của trụ Implant và răng sứ hiện nay. Ảnh hưởng duy nhất có thể gặp là nhiễu ảnh cục bộ trên phim chụp, không tác động tới cấu trúc vật liệu hay mô xung quanh.
Răng sứ kim loại có nguy hiểm hơn răng toàn sứ khi chụp MRI không?
Không nguy hiểm hơn, nhưng gây nhiễu ảnh nhiều hơn. Răng sứ khung Ni-Cr hoặc Co-Cr vẫn an toàn cho cơ thể khi chụp MRI, chỉ khác là artifact quanh vùng răng đó rõ hơn so với răng toàn sứ.
Có trường hợp nào không được chụp MRI vì răng sứ hoặc Implant không?
Gần như không có trường hợp nào bị chống chỉ định MRI chỉ vì răng sứ hay trụ Implant. Chống chỉ định MRI thường liên quan tới các thiết bị y khoa khác trong cơ thể như máy tạo nhịp tim hoặc một số loại clip kim loại cấy ghép từ phẫu thuật thần kinh.
Người niềng răng mắc cài kim loại có chụp MRI được không?
Được. Mắc cài kim loại không thể tháo tạm thời để chụp, nên bác sĩ chẩn đoán hình ảnh sẽ chấp nhận mức độ nhiễu ảnh và điều chỉnh kỹ thuật chụp phù hợp. Artifact ở vùng hàm mặt có thể rõ hơn do khối lượng kim loại lớn, nhưng vẫn chụp bình thường được.
Chụp MRI có bị đau hay nóng ở vùng răng có Implant không?
Không. Trụ Implant Titanium đạt chuẩn MR Conditional không sinh nhiệt đáng kể trong điều kiện chụp MRI tiêu chuẩn. Người bệnh không cảm thấy đau, nóng hay khó chịu bất thường ở vùng hàm có Implant trong và sau khi chụp.
Máy quét an ninh ở sân bay có phát hiện trụ Implant trong miệng không?
Hiếm khi. Lượng Titanium trong một trụ Implant thường quá nhỏ để kích hoạt máy dò kim loại cổng từ tại sân bay. Trường hợp mang nhiều phục hình kim loại cùng lúc, chẳng hạn hàm tháo lắp khung kim loại, khả năng máy phát tín hiệu sẽ cao hơn nhưng vẫn không ảnh hưởng gì tới sức khoẻ.
